ဟိရီ (အရွက္)ကုိ ျဖစ္ေစေၾကာင္း ၄-ပါး
ကာယဒုစၥရိတာဒီဟိ ဟိရိယတီတိ ဟိရီ။ လဇၨာေယတံ အဓိဝစနံ။--- အဇၩတၱသမု႒ာနာ ဟိရီ နာမ။ အတၱာဓိပတိ ဟိရီ နာမ။ လဇၨာသဘာဝသဏၭိတာ ဟိရီ နာမ။ သပၸတိႆဝလကၡဏာ ဟိရီ နာမ။--- အဇၩတၱသမု႒ာနံ ဟိရႎ သမု႒ာေပတိ ဇာတႎ ပစၥေဝကၡိတြာ ဝယံ ပစၥေဝကၡိတြာ သူရဘာဝံ ပစၥေဝကၡိတြာ ဗာဟုသစၥံ ပစၥေဝကၡိတြာ။
ကထံ အတၱာဓိပတိ ဟိရီ နာမ? ဣေဓကေစၥာ ကုလပုေတၱာ အတၱာနံ အဓိပတႎ ေဇ႒ကံ ကတြာ “မာဒိသႆ သဒၶါပဗၺဇိတႆ ဗဟုႆုတႆ ဓုတဂၤဓရႆ န ယုတၱံ ပါပကမၼံ ကာတု”ႏၲိ ပါပံ န ကေရာတိ။ ဧဝံ အတၱာဓိပတိ ဟိရီ နာမ ေဟာတိ။ ေတနာဟ “ေသာ အတၱာနံေယဝ အဓိပတႎ ေဇ႒ကံ ကရိတြာ အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာေဝတိ၊ သာဝဇၨံ ပဇဟတိ၊ အနဝဇၨံ ဘာေဝတိ၊ သုဒၶမတၱာနံ ပရိဟရတီ”တိ။
(အ႒သာလိနီအ႒ကထာ၊ ကာမာဝစရကုသလ ဓမၼဳေဒၵသကထာ၊ ၁၆၈-၁၆၉။)
ကာယဒုစၥရိတာဒီဟိ- ကာယဒုစ႐ုိက္အစရွိသည္တုိ႔ကုိ၊ [ေနာက္၌ အ႒ကထာဝယ္ “ဥပေယာဂေတၳ ကရဏဝစနံ” ဟု ဖြင့္၊] ကာယဒုစၥရိတာဒီဟိ- ကာယဒုစ႐ုိက္အစရွိသည္တုိ႔ေၾကာင့္၊ [ဋီကာဝယ္ “ေဟတုအေတၳ ကရဏဝစနံ” ဟု ဖြင့္၊ ] ဟိရိယတိ- ရွက္တတ္၏။ ဣတိ- ထုိသုိ႔ ကာယဒုစ႐ုိက္စသည္တုိ႔ကုိ ရွက္တတ္သည္၏အျဖစ္ေၾကာင့္၊ သာ ဓမၼဇာတိ- ထုိတရားသေဘာသည္၊ ဟိရီ- ဟိရီမည္၏။ ဧတံ-ဤဟိရီဟူေသာအမည္သည္၊ လဇၨာယ- ကာယဒုစ႐ုိက္စသည္တုိ႔ကုိ ရွက္ျခင္း သေဘာတရား၏၊ အဓိဝစနံ- အမည္တည္း။
ဟိရီ နာမ- ဟိရီမည္သည္၊ အဇၩတၱသမု႒ာနာ- မိမိ ခႏၶာကုိယ္ဟူေသာ နိယကဇၩတၱလွ်င္ ျဖစ္ေၾကာင္းရွိ၏။ [နိယကဇၩတၱံ+ဇာတိအာဒိသမု႒ာနံ ဧတိႆာတိ အဇၩတၱသမု႒ာနာ။ ဋီကာ။] ဟိရီ နာမ- ဟိရီမည္သည္၊ အတၱာဓိပတိ- မိမိဟူေသာ အႀကီးအကဲရွိ၏။ ဟိရီ နာမ- ဟိရီမည္သည္၊ လဇၨာသဘာဝသဏၭိတာ- ရွက္ျခင္းသေဘာအားျဖင့္ ေကာင္းစြာ တည္၏။ ဟိရီ နာမ- ဟိရီမည္သည္၊ သပၸတိႆဝလကၡဏာ- ေရွး႐ႈ နားေထာင္ျခင္းႏွင့္တကြျဖစ္ေသာ ဂါရဝတရားလွ်င္ မွတ္ေၾကာင္းလကၡဏာရွိ၏။
အဇၩတၱသမု႒ာနံ- မိမိခႏၶာကုိယ္ဟူေသာ နိယကဇၩတၱလွ်င္ ျဖစ္ေၾကာင္းရွိေသာ၊ ဟိရႎ- ဟိရီကုိ၊ စတူဟိ- ေလးပါးကုန္ေသာ၊ ကာရေဏဟိ- အေၾကာင္းတုိ႔ေၾကာင့္၊ သမု႒ာေပတိ- ျဖစ္ေစ၏။ ဇာတႎ- အမ်ဳိးဇာတ္ကုိ၊ ပစၥေဝကၡိတြာ- ဆင္ျခင္၍လည္းေကာင္း၊ ဝယံ- အ႐ြယ္ကုိ၊ ပစၥေဝကၡိတြာ- ဆင္ျခင္၍လည္းေကာင္း၊ သူရဘာဝံ- ရဲရင့္သူ၏အျဖစ္ကုိ၊ ပစၥေဝကၡိတြာ- ဆင္ျခင္၍လည္းေကာင္း၊ ဗာဟုသစၥံ (ဗာဟုႆစၥံ)- မ်ားေသာသုတရွိသူ၏အျဖစ္ကုိလည္းေကာင္း၊ ပစၥေဝကၡိတြာ- ဆင္ျခင္၍လည္းေကာင္း၊ (သမု႒ာေပတိ-၏။)
အမ်ဳိးဇာတ္စသည္တုိ႔ေၾကာင့္ ဟိရီျဖစ္ပုံကုိ အ႒ကထာလာတုိင္း ျမန္မာျပန္ဆုိရပါမူ---
(၁) “ဤ(ငါးဖမ္းျခင္းအစရွိေသာ) မေကာင္းမႈကုိျပဳျခင္းမည္သည္ အမ်ဳိးဇာတ္ႏွင့္ ျပည့္စုံသူတုိ႔၏အလုပ္ မဟုတ္၊ ယုတ္ညံ့ေသာဇာတ္ရွိေသာ တံငါသည္ အစရွိသူတုိ႔၏ အလုပ္ျဖစ္၏၊ ငါကဲ့သုိ႔ ဇာတ္ႏွင့္ျပည့္စုံသူအား ဤအလုပ္ကုိ ျပဳျခင္းငွါ မသင့္”ဟု ဇာတ္ကုိဆင္ျခင္၍ ပါဏာတိပါတအစရွိေသာ မေကာင္းမႈကုိ မျပဳပဲ ဟိရီကုိ ျဖစ္ေစ၏။
(၂) “ဤ(ငါးဖမ္းျခင္းအစရွိေသာ) မေကာင္းမႈကုိျပဳျခင္းမည္သည္ ငယ္႐ြယ္သူတုိ႔သည္ ျပဳေသာအလုပ္ျဖစ္၏၊ ငါကဲ့သုိ႔ အသက္အရြယ္ႀကီးသူအဖုိ႔ ဤမေကာင္းမႈကုိ ျပဳလုပ္ရန္ မသင့္ေတာ္”ဟု အရြယ္ကုိ ဆင္ျခင္၍ ဟိရီကုိ ျဖစ္ေစ၏။
(၃) “ဤ(ငါးဖမ္းျခင္းအစရွိေသာ) မေကာင္းမႈကုိျပဳျခင္းမည္သည္ အားနည္းသူ (မရဲရင့္သူ)တုိ႔၏အလုပ္ျဖစ္၏၊ ရဲရင့္သူတုိ႔၏အလုပ္မဟုတ္၊ ငါကဲ့သုိ႔ ရဲရင့္သူအဖုိ႔ ဤမေကာင္းမႈကုိ မျပဳလုပ္သင့္”ဟု ရဲရင့္သူ၏အျဖစ္ကုိ ဆင္ျခင္၍ ဟိရီကုိ ျဖစ္ေစ၏။
(၄) “ဤမေကာင္းမႈကုိ ျပဳျခင္းမည္သည္ မုိက္ကန္းသူတုိ႔၏ အလုပ္ျဖစ္၏၊ ပညာရွိ သူေတာ္ေကာင္းတုိ႔၏ အလုပ္ မဟုတ္၊ ငါကဲ့သုိ႔ ပညာရွိျဖစ္ေသာ အၾကားအျမင္မ်ားေသာ သုတရွိသူအဖုိ႔ ဤမေကာင္းမႈကုိ မðပလုပ္သင့္”ဟု မ်ားေသာ သုတရွိသူ၏အျဖစ္ကုိ ဆင္ျခင္၍ ဟိရီကုိ ျဖစ္ေစ၏။
ဤသုိ႔ ေလးပါးေသာအေၾကာင္းတုိ႔ေၾကာင့္ အဇၩတၱသမု႒ာန္ ဟိရီကုိျဖစ္ေစၿပီး၍ မိမိ၏စိတ္၌ ဟိရီကုိသြင္း၍ မေကာင္းမႈကုိ မျပဳ၊ ဤသုိ႔လွ်င္ ဟိရီမည္သည္ မိမိခႏၶာကုိယ္ဟူေသာ နိယကဇၩတၱလွ်င္ ျဖစ္ေၾကာင္းရွိ၏။
“သပၸတိႆဝလကၡဏာ ဟိရီ။-- ဧကေစၥာ ဟိ ဇာတိမဟတၱပစၥေဝကၡဏာ သတၳဳမဟတၱ-ပစၥေဝကၡဏာ ဒါယဇၨမဟတၱပစၥေဝကၡဏာ သျဗဟၼစာရီမဟတၱပစၥေဝကၱဏာတိ စတူဟိ ကာရေဏဟိ သပၸတိႆဝလကၡဏံ ဟိရႎ သမု႒ာေပတြာ ပါပံ န ကေရာတိ။
(အ႒သာလိနီအ႒ကထာ၊ ၁၇ဝ။)
ဟိ- ခ်ဲ႔ဦးအံ့၊ ဧကေစၥာ- အခ်ဳိ႔ေသာသူသည္၊ ဇာတိမဟတၱပစၥေဝကၡဏာ- အမ်ဳိးဇာတ္၏ ျမင့္ျမတ္သည္၏အျဖစ္ကုိ ဆင္ျခင္ျခင္းလည္းေကာင္း၊ သတၳဳမဟတၱပစၥေဝကၡဏာ- ဆရာျဖစ္ေသာ ျမတ္စြာဘုရား၏ ျမင့္ျမတ္သည္၏အျဖစ္ကုိ ဆင္ျခင္ျခင္းလည္းေကာင္း၊ ဒါယဇၨမဟတၱပစၥေဝကၡဏာ- အေမြျဖစ္ေသာ ေလာကုတၱရာတရားစသည္၏ ျမင့္ျမတ္သည္၏ အျဖစ္ကုိ ဆင္ျခင္ျခင္းလည္းေကာင္း၊ သျဗဟၼစာရီမဟတၱပစၥေဝကၡဏာ- သီတင္းသုံးေဘာ္တုိ႔၏ ျမင့္ျမတ္ကုန္သည္၏ အျဖစ္ကုိ ဆင္ျခင္ျခင္းလည္းေကာင္း၊ ဣတိ- ဤသုိ႔၊ စတူဟိ ကာရေဏဟိ- ေလးပါးကုန္ေသာ အေၾကာင္းတုိ႔ေၾကာင့္၊ သပၸတိႆဝလကၡဏံ- ေရွး႐ႈ နားေထာင္ျခင္းႏွင့္တကြျဖစ္ေသာ ဂါရဝတရားဟူေသာ လကၡဏာရွိေသာ၊ ဟိရႎ- ဟိရီကုိ၊ သမု႒ာေပတြာ- ျဖစ္ေစ၍၊ ပါပံ- မေကာင္းမႈကုိ၊ န ကေရာတိ-မျပဳ။
ေနာက္ထပ္ ဟိရီျဖစ္ေၾကာင္း ၄-ပါး----
(၁) အမ်ဳိးဇာတ္၏ျမင့္ျမတ္သည္၏အျဖစ္ကုိ ဆင္ျခင္ျခင္းေၾကာင့္ လည္းေကာင္း,
(၂) ဆရာျဖစ္ေသာ ျမတ္စြာ ဘုရား၏ျမင့္ျမတ္သည္၏အျဖစ္ကုိ ဆင္ျခင္ျခင္းေၾကာင့္ လည္းေကာင္း,
(၃) အေမြျဖစ္ေသာ ေလာကုတၱရာတရားစသည္၏ ျမင့္ျမတ္သည္၏ အျဖစ္ကုိ ဆင္ျခင္ျခင္းေၾကာင့္ လည္းေကာင္း,
(၄) သီတင္သုံးေဘာ္တုိ႔၏ျမင့္ျမတ္ကုန္သည္၏အျဖစ္ကုိ ဆင္ျခင္ျခင္းေၾကာင့္ လည္းေကာင္း ဟိရီကုိ ျဖစ္ေစ၏။
ဇာတိ,ဝယ၊ သူရအစစ္၊ ဗာဟုႆစ္တြင္၊
ခ်စ္ခင္ျမတ္ႏုိး၊ အမ်ဳိးတရပ္၊ ဘုရားျမတ္မွတ္၊
ေမြခံတဦး၊ ၾကည္ႏူးအေဆြ၊ ရွစ္ေထြဟီရိ၊ အေၾကာင္းရွိသည္၊
မိမိျငားျငား-သတိထား။
ဟိရီမည္သည္ အဘယ္ကဲ့သုိ႔ မိမိဟူေသာ အႀကီးအကဲရွိသနည္းဟုမူ--- ဤေလာက၌ အခ်ဳိ႔ေသာ အမ်ဳိးသားသည္ မိမိကုိ အႀကီးအကဲျပဳ၍ “ငါကဲ့သုိ႔ သဒၶါေၾကာင့္ ရဟန္းျပဳခဲ့ေသာ မ်ားေသာသုတရွိေသာ ဓုတင္ေဆာင္ေလ့ရွိသူ အဖုိ႔ မေကာင္းမႈကုိျပဳရန္ မသင့္”ဟု ဆင္ျခင္ျခင္းသည္ ဟိရီမည္သည္ အတၱာဓိပတိျဖစ္၏။ ေတန- ထုိ႔ေၾကာင့္၊ ဘဂဝါ အာဟ (ကႎ)။ ေသာ- ထုိပုဂၢဳိလ္သည္၊ အတၱာနံေယဝ-မိမိကုိပင္၊ အဓိပတႎ ကတြာ- အႀကီးအကဲျပဳ၍၊ အကုသလံ ပဇဟတိ- အကုသုိလ္ကုိ ပယ္စြန္႔၏၊ ကုသလံ ဘာေဝတိ-ကုသုိလ္ကုိျဖစ္ေစ၏၊ သာဝဇၨံ ပဇဟတိ-အျပစ္ရွိေသာ အကုသုိလ္တရားကုိ ပယ္စြန္႔၏၊ အနဝဇၨံ ဘာေဝတိ- အျပစ္မရွိေသာ ကုသုိလ္တရားကုိ ျဖစ္ေစ၏၊ အတၱာနံ- မိမိကုိ၊ သုဒၶံ ပရိဟရတိ-သန္႔ရွင္းစင္ၾကယ္ေအာင္ ရြက္ေဆာင္၏”။ ဣတိ- ဤသုိ႔၊ (အာဟ-ေဟာေတာ္မူၿပီ။)
ဆရာေတာ္ ဦးေဇာတာလကၤာရ
ဓမၼာနႏၵ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ္မြန္းေဗးၿမိဳ႔
